معين الدين محمد زمچى اسفزارى
528
روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى )
تصانيف و كتب عبد العزيز ابن يحيى الجلودى كتابى را بنام ( كتاب شعر على ع ) شمرده است . اما اينكه ديوان حاضر آيا همان ديوان و اشعار على ع است يا مثلا از على بن ابى طالب قيروانى ، يا على بن احمد فنجگردى است حقيقت به كلى مجهول است . اما اگر بخواهيم اين موضوع را به شكل ديگرى مطالعه بنمائيم به خوبى ميتوان حدس زد بلكه يقين حاصل نمود كه اين اشعار در خلال قرون 4 - 5 هجرى - تقريبا - تدوين و سروده شده است ، زيرا چنان كه در صدر اين مقال گفته شد اشعار ديوان مذكور عبارت از ترجمههاى منظومى است از جوامع الكلم و امثال سائره ادبيات پهلوى كه عينا در كتاب « الآداب » ابن مسكويه و ساير متون پهلوى موجود و مذكور مىباشد و بعلاوه اغلب اين اشعار مشتمل بر اصطلاحات و افكارى است كه در عصر نهضت علمى عباسى در زبان و ادبيات عربى وارد و متداول گرديده است چنان كه مثلا كلمات : « حدوث » و « قدم » و « ابداع » در ابيات مورد استشهاد متن كه از مباحث فلسفه يونانى است و پس از ترجمه كتاب ما بعد الطبيعه ارسطو طاليس توسط حنين بن اسحق از يونانى به عربى در ادبيات عربى و فكر اسلامى وارد و متداول گرديده است . مضافا بر اينكه : شعر عرب در عصر جاهلى و صدر اسلام از انواع : مدح ، هجاء ، تفاخر ، تشبيب ، وصفى - وصف ديار محبوب و آثار دارسه آن - و مراثى تجاوز نميكند ، و از سخنوران عصر جاهليت و صدر اسلام اصلا منظومه روايت نشده است . و سرودن منظومه از سبكهاى نوينى است كه در قرون اوليه اسلامى در اثر اصطكاك ادبيات عربى با ادبيات ديگر ملل مغلوبه مخصوصا ايرانيان در زبان و ادبيات عرب اقتباس و تقليد شده و نخستين منظومات عربى بوسيله سرايندگان مستعرب ايرانى بوجود آمده است . و اشعار ديوان مذكور منظوماتى است اخلاقى و اين خود دليل قاطعى است بر منحول